Dieta dla pacjentów dializowanych otrzewnowo


1. Ile białka powinna zawierać dieta pacjentów dializowanych otrzewnowo?

Trzeba zacząć o tego, że białko jest jednym z najważniejszych składników odżywczych naszego pożywienia niezbędnych do utrzymania życia. Wchodzi w skład każdej w komórki i stanowi jej główny budulec. Zdrowa dieta potrzebuje około 0.8g białka/kg masy ciała na dobę. Po rozpoczęciu dializoterapii metodą dializy otrzewnowej należy zwiększyć podaż białka do około 1.2-1.4/kg masy ciała na dobę. Ponieważ białka zawarte w produktach spożywczych charakteryzują się różnorodną wartością odżywczą.

Te zawarte w produktach pochodzenia zwierzęcego (mięso i jego przetwory, mleko i jego przetwory, drób, ryby i jaja) to białka pełno wartościowe zawierające aminokwasy egzogenne (niezbędne do syntezy białek ustrojowych)

Te zawarte w produktach roślinnych (zboża, suche nasiona roślin strączkowych, warzywa) to białka niepełnowartościowe.

Trzeba pamiętać aby produkty pochodzenia zwierzęcego łączyć z produktami pochodzenia roślinnego, wówczas mamy pewność, że posiłki zawierają wszystkie składniki spożywcze. Udział białka w diecie osób dializowanych otrzewnowo powinien wynosić od 15-20% ogólnej ilości energii.

2. Ile może wypić pacjent dializowany otrzewnowo?

Dozwolona ilość wypijanych płynów uzależniona jest od ilości wydalanego moczu. Schematem pozwalającym wyliczyć dzienną dawkę przyjmowanych płynów jest:

500ML + OBJĘTOŚĆ WYDALANEGO MOCZU + ULTRAFILTRACJA (OBJĘTOŚĆ PŁYNU USUNIĘTA DROGĄ DIALIZY)

Podaż płynów możne być zwiększania w przypadku upalnej pogody, wysokiej gorączki, obfitego pocenia, wymiotów czy biegunki. Należy pamiętać, że wodę pobieramy również z pożywieniem stałym, każdy produkt spożywczy zawiera wodę. Dlatego należy zwrócić uwagę zarówno na płyny widocznie (napoje, herbata, zupy) jak i niewidoczne (produkty stanu stałego).

Przykładowo:

Pieczywo: chleb zawiera ok. 30% wody, suche ciastka takie jak herbatniki-ok pediatrics.aappublications.org. 3-4%, a ciasta takie jak sernik i placki owocowe -ok. 35%
Produkty mleczne: sery żółte-ok. 38%, sery dojrzewające miękkie (np. camembert)- 58%, masło i margaryna- ok. 16%, mleko- ok. 90%, śmietana i śmietanka- ok. 48-79%
Ryby i owoce morza: ryby- średnio ok. 75%, skorupiaki i mięczaki- ok85%, ryby wędzone, np. makrela- ok. 47%
Owoce: zwykle zawartość wody wynosi ok. 75%, jednak takie owoce jak arbuzy czy melony zawierają jej nawet do 90%
Mięso: czerwone mięso pieczone- ok. 50%, drób- 65-70%, kiełbasy- 45-54%, te typu salami mnie, bo ok. 28%.
Warzywa: zawierają najwięcej wody ze wszystkich pokarmów. Takie jak marchew i sałata- 89% wody, pomidory- 93%, a ogórki nawet 96%.

Dla prawidłowej oceny ilości przyjmowanych płynów konieczna jest znajomość prostych miar domowych np. jedna szklanka = 200-250ml, jedna filiżanka = 150ml, jedna łyżka stołowa = 15ml, jedna łyżeczka = 5ml.

3. Jak gasić pragnienie?

Aby oszukać pragnienie trzeba:

Pić powoli małymi łykami, przetrzymując płyn w jamie ustnej pl.wikipedia.org.

Unikać słodkich napojów (soki owocowe, piwo słodzone, napoje gazowane) wzmagają one pragnienie, a nie zaspakajają go.

Używać małych filiżanek i kubków

Ssać plasterek cytryny lub zamrożone małe kawałki owoców np. ananas z puszki. A w upalne dni można ssać małe kostki lodu.

Wykluczyć z diety produkty ostre i słone.

 

4. Co z tą solą? Czy można solić potrawy?

Należy pamiętać, że sól nie jest jedyną przyprawą, do smaku słonego jesteśmy przyzwyczajeni, ale zmniejszenie ilości spożycia soli powinno być przeprowadzane stopniowo i realizowane konsekwentnie. Przede wszystkim poprzez wykluczenie z jadłospisu produktów o dużej zawartości sodu, są to konserwy, marynaty, wędzonki, żółte i topione sery, koncentraty spożywcze, zupy, sosy gotowe do spożycia, słone paluszki oraz chipsy.

Możliwa jest zamiana produktów bogatych w sód na te o mniejszej zawartości np.:

  • zamiast gotowych mieszanek przyprawowych (kostki bulionowe, vegeta) – świeże warzywa, sok z cytryny, ocet jabłkowy
  •  zamiast słonych przekąsek – chrupki kukurydziane
  • zamiast gotowych wędlin – pieczone w domu mięsa
  • zamiast gotowych dań – przygotowane posiłki w domu

 

Zalecana podaż sodu dla pacjentów dializowanych otrzewnowo to 2-3g. na dobę, w zależności od bilansu wodnego, wysokości ciśnienia tętniczego i resztkowej funkcji nerek.

5. Co to jest fosfor i gdzie go można znaleźć i jaka jest norma spożycia?

 

Fosfor jest pierwiastkiem występującym we wszystkich rodzajach pożywienia. Dla organizmu jest ważny jako budulec kości i zębów pl.wikipedia.org. Zapotrzebowanie naszego organizmu na fosfor jest niewielkie i zazwyczaj spożywamy go za dużo. Niewydolne nerki tracą zdolność usuwania tego pierwiastka stosunkowo bardzo wcześnie. Mimo stosowania leków wiążących fosforany w przewodzie pokarmowym, konieczne jest ograniczenie spożywania fosforanu w diecie. Naturalnie bogate w fosfor są podroby (wątroba), suche nasiona roślin strączkowych, pestki, orzechy, żółtka jaj, czekolada, kakao, konserwy rybne, mleko i jego przetwory – ale tych nie usuwamy całkowicie z jadłospisu a jedynie ograniczamy ich spożycie. Bardzo ważne jest aby pamiętać o tym, że fosfor używany jest także do produkcji wędlin, serów topionych, koncentratów zup i napojów typu coca-cola.

6. Co to jest potas i gdzie go znaleźć?

 

Potas jest podstawowym pierwiastkiem wnętrza komórek. Odpowiada za utrzymanie prawidłowego rytmu serca, pracy mięśni i równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Zarówno nadmiar jak i niedobór tego pierwiastka może doprowadzić do groźnych powikłań. W dializie otrzewnowej częściej jednak obserwowane jest zjawisko niedoboru tego składnika. Zawartość potasu w diecie zależy od wielkości porcji posiłku i metody jego przygotowania. Występuje on w wielu produktach spożywczych a najlepszym jego źródłem są warzywa, świeże i suszone owoce, soki owocowe i warzywne, orzechy, produkty pełnoziarniste, suche nasiona roślin strączkowych. W razie potrzeby ograniczenia tego składnika należy pamiętać, że potas łatwo rozpuszcza się w wodzie. Dlatego produkty bogate w ten składnik – szczególnie ziemniaki powinny być poddane specjalnej obróbce tzn. długotrwałemu moczeniu, odlewaniu wywarów oraz gotowaniu drobno pokrojonych w dużej ilości wody. A jeżeli chcemy zachować potas w produkcie oraz ograniczyć jego straty to podczas gotowania postępujemy wręcz odwrotnie pl.wikipedia.org.

 

7. Co zrobić jeśli nie ma apetytu?

 

Jeżeli brak apetytu prowadzi do niedowagi trzeba zwiększyć kaloryczność posiłku tak aby w małej objętości potrawy zamknąć jak najwięcej kalorii.

 

Zasady takie wprowadzane zostają na krótko ponieważ są one wbrew zasadą dietetyki:

  • Zupy zagęszczamy śmietaną i mokką pszenną oraz podajemy w postaci kremów.
  • Ziemniaki powinny być spożywane w postaci puree z dodatkiem masła.
  • Warzywa oprószamy bułką tartą i masłem.
  • Do sałatek zamiast dipów dodajemy majonez.
  • Pieczywo powinno być smarowane grubo masłem.
  • Zamieniamy produkty niskotłuszczowe na te z pełna zawartością tłuszczu (nabiał).
  • W porozumieniu z lekarzem można wprowadzać leki stymulujące apetyt.

Posiłki powinny być zjadane często w małych ilościach, aby nie dochodziło do uczucia pełności w jamie brzusznej. A dietetyk poinformuje o preparatach dietetycznych zwiększających kaloryczność posiłków o które należałoby uzupełnić dietę.

8. Jak ograniczyć kalorie w diecie pacjenta dializowanego otrzewnowo?

 

Trzeba pamiętać, że węglowodany czyli cukry stanowią podstawę diety dlatego należy zwrócić uwagę na to, że spora część kalorii chorych dializowanych otrzewnowo to te wchłaniające się z płynu dializacyjnego który zawiera glukozę. To może stanowić nawet do 60% całości dobowej podaży węglowodanów. W zmniejszeniu przyjmowania kalorii z płynu dializacyjnego pomoże nam utrzymanie odpowiedniego nawodnienia czyli nieprzewadnianie się czego konsekwencją będzie zmniejszenie użycia płynów o dużej zawartości glukozy.

 

A w ograniczeniu spożycia ogólnej ilości kalorii pomoże nam:
– zachowanie umiaru w spożyciu cukrów, słodyczy i produktów zawierających tzw pl.wikipedia.org. puste kalorie (gazowane napoje słodzone, alkohol)
– uważne czytanie etykiet co pomoże wykluczyć cukier o innej nazwie np. sacharoza, fruktoza, syrop glukozowy itp.
– ograniczenie spożycia tłuszczów szczególnie zwierzęcych, a także produktów zawierających dużo cholesterolu
– ograniczenie spożycia soli
– ograniczenie spożycia produktów o dużej kaloryczności w małej objętości (produkty z mąki rafinowanej oraz te które zawierają dużo tłuszczu)
– wyeliminowanie z jadłospisu produktów typu fast-food, chipsów, prażonych orzeszków itp.

9. Co i jak jeść?

 

  • Jedz około 4-5 posiłków dziennie – przygotowując mniejsze porcje zjesz mniej w ciągu dnia.
  • Wybieraj żywność sezonową – jak najmniej przetworzoną. Wybieraj mleko i nabiał o obniżonej zawartości tłuszczu. Doprawiaj potrawy ziołami i przyprawami bez dodatku soli.
  • Przy ustaleniu odpowiedniego zapotrzebowaniu na energie pomoże dietetyk.

 

10. Jakie są najlepsze sposoby na przyrządzanie potraw?

Najlepszą obróbką termiczną produktów jest pieczenie w folii aluminiowej lub rękawie do pieczenia bez wcześniejszego smażenia, duszenie bez tłuszczu lub z odrobiną oleju, grillowanie. Rozkładając posiłki na 4-5 w ciągu dnia unikniemy uczucia pełności w jamie brzusznej oraz uczucia wielkiego głodu co powoduje zwiększenie objętości posiłku – zawsze wtedy zjesz więcej. Tak przyrządzone potrawy pozwalają uniknąć spożycia zbyt dużej ilości tłuszczy i cholesterolu co zmniejsza ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego. Tak przyrządzone potrawy pozwalają uniknąć spożycia zbyt dużej ilości tłuszczy i cholesterolu co zmniejsza ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego

Rate this post